Χάρης Αμανατίδης: "Πιστεύω σε ένα ελεύθερο θέατρο"

"Η τέχνη δεν πρέπει να αντανακλά σαν τον καθρέφτη. Μα σαν φακός να μεγεθύνει¨, έγραφε ο Μαγιακόφσκι. Είναι αυτή η αίσθηση της υπερβολής, που σου προκαλείται κυρίως με μια θεατρική παράσταση, με εκείνο το θέατρο που όταν το παρακολουθείς νιώθεις να μετακινούνται τα "εσωτερικά νερά" σου.

Ένα θέατρο που δεν χαριεντίζεται με τις λέξεις, αλλά στοχεύει απευθείας στον δικό σου κόσμο!  Εκεί, που μέσα στο κοινό, όταν σβήνουν τα φώτα, αισθάνεσαι στην αρχή να αντιστέκεσαι και σιγά -σιγά, χωρίς να το καταλάβεις έχεις παρασυρθεί μέσα στο έργο, αφήνεσαι στους συνειρμούς σου και τελικά το αποδέχεσαι και γίνεσαι μέρος της εκδραμάτισης.

Ο Χάρης Αμανατίδης είναι ο άνθρωπος που επιμένει για περισσότερα από 30 χρόνια να υπηρετεί αυτό το θέατρο, συμμετέχοντας, ως ίσος προς ίσους, στη μακροβιότερη θεατρική ομάδα της πόλης μας, που κάθε χρόνο επιχειρεί να μας θέσει αντιμέτωπους με τις πιο βαθιές μας ανασφάλειες. Ο Πήγασος είναι εδώ, και επειδή θα ήταν πολύ τετριμμένο να πω ότι ανοίγει τα φτερά του, θα γράψω ότι συνεχίζει να αναζητά το αληθινό, να υιοθετεί νέες ερμηνευτικές τεχνικές και να κρατά ζωντανή σε αυτή την πόλη τη μαγεία του θεάτρου.

Σε μια συζήτηση στο υπόγειο του Θεάτρου Πήγασος, ένα μάθημα για τα δυσδιάκριτα πολλές φορές όρια μεταξύ του είναι και το μηδενός, στις Ασκήσεις Πατριδογνωσίας, όπως λέγεται η νέα παράσταση, που ο καθένας ανακαλύπτει ότι αυτό που νόμιζε, τελικά ήταν ιδέα του...

 

Συνέντευξη στον Θέμη Κωτούλα

Μια νέα παράσταση, με έναν προκλητικό θα έλεγα τίτλο και με κείμενα δικών μας συγγραφέων που συνθέτει μια αναφορά στον τόπο μας. Πως συνδυάζονται αυτά τα κείμενα μεταξύ τους;

Η ιδέα προέκυψε από τις συναντήσεις που κάναμε με τους συγγραφείς στο θέατρο. Οι συγγραφείς είναι όλοι από την Κεντρική Μακεδονία. Κάναμε έναν κύκλο παρουσιάσεων. Ήταν κάποιες συναντήσεις γνωριμίας. Οι συγγραφείς ήθελαν να μιλήσουν. Εμείς θέλαμε να ακούσουμε, όπως και το κοινό.

Στην αρχή, σκεφθήκαμε να γράψει ο καθένας από ένα κείμενο, με αφορμή και τα 100 χρόνια της απελευθέρωσης, καθώς κλείνει ένας αιώνας ιστορίας. Τελικά, κάποιοι έγραψαν κάτι καινούριο, άλλοι είχαν ήδη κάτι γραμμένο. Ήταν ανόμοια κείμενα.  

Αναρωτηθήκαμε, πως αυτά θα τα κάναμε μια παράσταση; Και έτσι γεννήθηκε η ιδέα να δημιουργήσουμε ένα μπουλούκι, όχι τυχαίο, από αυτά που γύριζαν στα πανηγύρια της κεντρικής Μακεδονίας. Εξάλλου, η πρώτη μου επαφή με αυτό που ονομάζουμε θέαμα ήταν στην πανήγυρη τη δεκαετία του 60, όπου έρχονταν διάφοροι που παρουσίαζαν κάποια σκετς και σάτιρες ή έκαναν μιμήσεις.

Εμείς οι παλαιότεροι είχαμε μεγαλώσει με αυτά, τότε που δεν υπήρχε τηλεόραση. Με την ασώματο κεφαλή, με τον άνθρωπο που σκίζει καταλόγους και λυγίζει σίδερα, με όλες αυτές τις φιγούρες, που από τη φύση της δουλειάς τους, γνωρίζουν αυτόν τον τόπο, γιατί τον διασχίζουν όλες αυτές τις δεκαετίες.

Πρόκειται δηλαδή για ένα σκηνοθετικό εύρημα που ένας θίασος, όπως και στην ομώνυμη ταινία του Θόδωρου Αγγελόπουλου, περιοδεύοντας, διασχίζει και διηγείται την ιστορία της χώρας.

Ναι. Και μάλιστα γνωρίζουν τον τόπο τους από την ανάποδη. Όπως λέει και ο Καραγιάννης στο κείμενό του. Μια ιστορία από την ανάποδη, ενδεχομένως να είναι και η πιο σωστή. Εξάλλου, δεν μας ενδιαφέρουν τα ιστορικά γεγονότα, η παράστασή μας ασχολείται με τον άνθρωπο, με την πραγματικότητα και με τον τόπο του. Ένα γεγονός που το βρήκε ο συγγραφέας ψάχνοντας παλιές εφημερίδες, η απόπειρα μιας δολοφονίας πριν από πολλά χρόνια.  Και εμβαθύνει στο τί ήταν αυτό που τον οδήγησε εκεί.

Όλοι μας, λίγο πολύ, έχουμε σχηματίσει μια εικόνα για τον τρόπο που ζούμε. Πόσο όμως αυτή η εικόνα ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα; Έχουμε φτιάξει ένα avatar, όπως πολύ ωραία το περιγράφει ο Τάκης Σερέφας, μια εικονική πραγματικότητα. Πολλά πράγματα της ιστορίας είναι "θαμμένα". Δεν συζητούνται. Άλλα πράγματα έχουμε στο μυαλό μας, αλλιώς φανταζόμαστε και αλλιώς ονειρευόμαστε. Αυτό είναι το πραγματικό και αυτό το φανταστικό.

Άλλο ο τόπος και άλλη η εικόνα που έχουμε για αυτόν. Ή για την ίδια την ιστορία μας...

Αυτές είναι οι ασκήσεις πατριδογνωσίας. Μια προσέγγιση διαφορετική. Τί είναι πατρίδα και ο τόπος μας;  Και αυτό είναι και στο στοιχείο της επικαιρότητας, αυτό που μας συμβαίνει σήμερα. Είχαμε σχηματίσει μια εικόνα για τη χώρα μας. Και μέσα σε μια τριετία αυτή η εικόνα έγινε σμπαράλια. Το ίδιο και εμείς. Άρα, τί είναι η πραγματικότητα; Μήπως είναι διαφορετική;

Και πρέπει να πω ότι όλοι οι συγγραφείς, ενώ είναι σκληροί απέναντι στον τόπο που ζούμε, τον προσεγγίζουν με μεγάλη τρυφερότητα και ειλικρίνεια, που τη σκληρότητά τους μόνο η αγάπη τους τη δικαιολογεί. Αγαπούν τον τόπο τους και σε καλούν να μπεις στη διαδικασία να τον δεις πως είναι στην πραγματικότητα.

Θα έλεγα ότι μια παράσταση είναι πετυχημένη όταν καταφέρνει να παρακινήσει κάτι στον θεατή και να φύγει από το θέατρο ικανοποιημένος. Ότι κάτι έγινε απόψε μέσα του, κάτι άλλαξε...

Ποτέ δεν κάναμε ένα θέατρο που θα σου δίνει μια συνταγή, μια διδαχή. Προσπαθούμε να ερευνούμε ένα θέατρο στο οποίο δεν θέλουμε να δίνουμε έτοιμη  - μαγειρεμένη τροφή στον θεατή. Για αυτό και πειραματιζόμαστε και ερευνούμε τόσο τη σκηνοθεσία όσο και τους ερμηνευτικούς κώδικες, ώστε η κάθε λέξη να είναι όχι μια λέξη που ο θεατής θα την ερμηνεύσει όπως θέλουμε εμείς, αλλά να αποτελεί ένα ερέθισμα προς τον θεατή να αρχίσει η δική του λειτουργία. Αυτό μας απασχολεί. Γιατί πιστεύουμε σε ένα ελεύθερο θέατρο.

Αν εμείς ετοιμάζουμε μια παράσταση που τα πράγματα είναι αυστηρά δομημένα και επιχειρήσουμε να απευθυνθούμε στο συναίσθημα του θεατή είναι σαν να τον δεσμεύουμε. Έτσι καταργείται αυτός ο διάλογος που λέμε. Εμείς τη θέλουμε αυτή την επαφή και την επιζητούμε. Αυτόν τον διάλογο, να του δίνουμε ερεθίσματα.

Αυτό είναι και το κλειδί στην έρευνα που κάνουμε. Η ερμηνεία, οι κινήσεις, ο τρόπος εκφοράς του λόγου απευθύνεται στο να θέσει σε λειτουργία τον θεατή, ελεύθερα και όχι δεσμευτικά, ώστε να αρχίσουν να έρχονται στην επιφάνεια τα δικά του συναισθήματα, οι δικές του μνήμες και όχι αυτά που θέλουμε να του περάσουμε εμείς. Αυτό είναι το ζητούμενο.

Ο Πήγασος κλείνει περισσότερο από 32 χρόνια παρουσίας και μετά τη δημιουργία και της δικής του στέγης έχει προχωρήσει πολύ περισσότερο σε καλλιτεχνικό επίπεδο. Είστε ικανοποιημένοι από αυτό; Ποιο είναι το επόμενο βήμα;

Δεν μπορείς να μένεις ικανοποιημένος από ένα επίπεδο. Δεν τελειώνει ποτέ αυτή η διαδικασία. Συνεχώς, ανακαλύπτεις καινούρια ερωτήματα. Λένε ότι για να πάρεις μια σωστή απάντηση πρέπει να θέσεις και το σωστό ερώτημα. Και αυτό προσπαθώ συμμετέχοντας σε αυτή την ομάδα. Να μην τελειώσει αυτή η διαδικασία. Να μην μένουμε ικανοποιημένοι από αυτό που κάνουμε και να προχωράμε παρακάτω.

Με τον καιρό δημιουργούνται ερωτήματα άλλου επιπέδου και άλλης ποιότητας. Η εργασία πάνω σε αυτά τα ερωτήματα είναι που μας οδηγεί σε μια άλλη ποιότητα. Ιδιαίτερα αν πιστεύεις ότι η τέχνη ελευθερώνει τον άνθρωπο, τον κάνει πιο σοφό, καθώς γνωρίζει τον Άλλον, τον διαφορετικό. Και δεν είναι ο κλεισμένος άνθρωπος μέσα στο καβούκι του που ικανοποιείται με το να του γαργαλάνε τα ένστικτα.

Σε αυτή την παράσταση κάναμε ένα βήμα παραπάνω. Ο λόγος σε κάποια σημεία στοχεύει ακριβώς σε αυτό. Ξενίζει πολλές φορές. Αλλά αν εμείς είμαστε ανοιχτοί σε αυτή τη διαδικασία, καλούμε και τους θεατές να κάνουν το ίδιο. Η εποχή είναι τέτοια που βοηθά τέτοιου είδους βήματα. Γιατί όταν καταρρέει αυτό που ζεις γύρω σου και μέσα σου, αλλά και αυτές οι βεβαιότητες που είχες για σένα και για την κοινωνία, αρχίζει ο καθένας μας να βάζει ερωτήματα. Εμείς σε αυτό συμβάλλουμε. Να θέτουμε ερωτήματα.

Κάποια στιγμή έγραψα ότι αυτή η πόλη σκοτώνει τα όνειρα των ανθρώπων. Τους οδηγεί στη μιζέρια. Πως μπορούμε να ξεφύγουμε από αυτό;

Ναι, η πόλη σκοτώνει τα όνειρα. Όλες οι πόλεις σκοτώνουν τα όνειρα. Σε κάθε επαρχιακή πόλη συμβαίνει το ίδιο. Εμείς για αυτό είμαστε εδώ για να κρατάμε τα όνειρα ζωντανά. Γιατί υπάρχουν και σε αυτή την πόλη άνθρωποι που ονειρεύονται, που φαντάζονται, που παλεύουν είτε σε ομάδες, είτε στο θέατρο, στη μουσική και σε άλλες δράσεις. Αυτός είναι ο ζωντανός ιστός της πόλης και αυτοί οι άνθρωποι που κρατούν την πόλη.

Γιατί δεν θεωρώ πολίτες αυτής της πόλης και δεν τους θεωρώ καν πολίτες, αυτούς που είναι αδιάφοροι για όσα γίνονται γύρω τους. Τους θεωρώ, με την αρχαία έννοια, ηλίθιους, ιδιώτες. Μπορούν να βλέπουν το MEGA το βράδυ, να χαίρονται με τα τούρκικα σήριαλ και να ξοδεύουν την άνοιά τους εκεί. Το μυαλό τους έχει υποστεί μια λοβοτομή που δεν την έχουν καν καταλάβει.

Πολίτης σημαίνει ότι έχεις ενδιαφέρον για αυτά που γίνονται γύρω σου και δεν μένεις κλεισμένος στο καβούκι σου και θεωρείς όλους τους άλλους ανόητους και εσύ προστατεύεις μόνο τον εαυτούλη σου. Τότε είσαι ο μεγαλύτερος βλάκας, γιατί ο εαυτούλης σου από μόνος του δεν προστατεύεται. Θα την πατήσεις.

Image

ΤΕΛΕΥΤΑΙΕΣ ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ

Image
Image
Image